Bukowo Morskie
Opis
Nie można wyobrazić sobie średniowiecznej Europy bez cystersów. To niezwykle śmiałe stwierdzenie w pełni oddaje zasługi tych francuskich mnichów dla rozwoju starego kontynentu. Opactwa cysterskie stanowiły ważne centra medycyny, nauki i kultury – stając się swoistym kagankiem oświaty dla pogrążonych w mroku wieków średnich. Jak wyglądało życie cystersów? Skąd wzięli się w powiecie sławieńskim i jak dokonali skoku cywilizacyjnego w ówczesnej Europie?
Pierwsze generacje cystersów zakładały swoje siedziby na pustkowiach, ograniczając kontakt z innymi ludźmi do absolutnego minimum. Życie zakonników podporządkowane było prostej, aczkolwiek niezwykle wymownej regule - ora et labora, czyli módl się i pracuj. Cysterska egzystencja rozpoczynała się już bladym świtem, co w tym wypadku oznaczało godzinę... 3:45. Była to niezwykle pogańska pora ( choć w tym przypadku to stwierdzenie wydaje się dosyć niefortunne) nawet jak na standardy ówczesnych ludzi, co w pełni obrazuje jak wielkimi pracusiami byli francuscy zakonnicy oraz...jak bardzo byli niewyspani.
Surowe warunki dotyczyły również ubioru i jedzenia. Habity zakonników wykonane były z naturalnej wełny, dla uniknięcia kosztów farbowania. Zakazane było zakładanie na siebie koszul oraz jakiejkolwiek bielizny. Mnisi spożywali dwa posiłki dziennie. Śniadania mogli jeść wyłącznie chorzy lub bardzo młodzi zakonnicy. Do obiadu zamiast zupy otrzymywali kwartę wina ( ok. 0,9 l). W menu cystersów nie było mięsa, jaj, ryb oraz tłuszczów zwierzęcych. Podstawę diety stanowił chleb, jarzyny z solą i oliwą oraz owoce.
Modlitwa była najważniejszym elementem życia każdego zakonnika. Wyrażała się głównie w liturgii, modlitwie prywatnej oraz gestach np. przyklękaniu czy leżeniu krzyżem. Istotną rolę odgrywał śpiew. Powinnością zakonnika było nie fałszować, a do popisów wokalnych podchodzić z radością i zaangażowaniem. W nocy wstawali, by śpiewać psalmy w nieogrzanym kościele. Jeżeli już o tym mowa...
Cysterskie kościoły i klasztory miały mieć postać niezwykle prostą i skromną. Wszelkiego rodzaju obrazy, freski, rzeźby ( z wyłączeniem krzyża), witraże, zdobione rękopisy czy organy były surowo zakazane. Odrzucali procesje, a liturgia była prosta i surowa. Ściśle ustalony zestaw jednakowych ksiąg i tekstów liturgicznych znajdować się musiał w każdym klasztorze cysterskim.
Przy siedzibach cystersów zazwyczaj mieściły się pola, które zakonnicy uprawiali własnymi rękami. Każdy mnich musiał pracować przez kilka godzin dziennie, co stanowiło niezwykłe zjawisko w świecie wspólnot zakonnych. W drodze na kapitułę generalną często zatrzymywali się w pobliskich klasztorach, gdzie wymieniali się nowinkami usprawniającymi pracę. Wszystko to sprawiało, że w średniowiecznej Europie, cystersi uznawani byli za wybitnych rolników.
Cystersi zmieniali gospodarkę. Wraz z zajmowaniem coraz większych obszarów ziemskich przez obrotnych mnichów, do pomocy w uprawianiu pól zaczęto przyjmować osoby świeckie, zwane konwersami. Mnisi zajmowali się również hodowlą. Opactwo Rievaulx w Anglii w drugiej połowie XII w. produkowało rocznie ok. 13 ton wełny, co oznaczało, że musiało hodować ponad 10 tys. owiec.
Aby w praktyce realizować zakaz kontaktu z innymi ludźmi w sytuacji szybkiego rozwoju gospodarczego, wyznaczano jednego - dwóch cystersów, aby zajmowali się handlem. W niedługim czasie zakon stał się istną potęgą ekonomiczną, co budziło zawiść. Mnisi zaczęli być krytykowani za bezwzględność w prowadzeniu interesów.
Fenomen cystersów nie byłby możliwy gdyby nie wielki renesans chrześcijaństwa na przełomie XI i XII wieku. Był to okres odrodzenia życia monastycznego, prawa kanonicznego i cywilnego, rozwój sztuki oraz szkolnictwa. Do tego wszystkiego należy dodać polityczną reformę papiestwa, zwana gregoriańską (od papieża Grzegorza VII). Renesans chrześcijaństwa okazał się swoistym kołem ratunkowym dla upadającego Kościoła, który swoje odrodzenie zawdzięczał w dużej mierze mnichom. Zakony powstawały niczym feniksy na zgliszczach. Żaden z nich nie mógł się jednak równać z cystersami, którzy konsekwentnie, krok po kroku, zaczęli opanowywać średniowieczną Europę...
Zakon działał i rozwijał się prężnie. Do końca XII wieku posiadał ponad 200 placówek w całej Europie. Książęta i możnowładcy zabiegali o przychylność mnichów i bardzo chętnie zapraszali ich na swoje ziemie. Obecność cystersów była gwarantem bogactwa oraz rozwoju gospodarczego. Wszędzie, gdzie się pojawiali niczym grzyby po deszczu, powstawały młyny, kuźnie, stawy rybne, pasieki, browary i huty. Samowystarczalni mnisi kolonizowali dzikie tereny, uprawiali pola oraz zakładali wsie. Ich działalność wpływała na kształtowanie krajobrazu oraz przyczyniała się do zasilania skarbca opactwa.
Istotny aspekt działalności mnichów stanowiło szerzenie kultury i oświaty. Opactwa i klasztory prowadziły szkoły przygotowujące chłopców i dziewczęta do życia za murami zakonu. Również dzieci z tzw. „dobrych domów”, niekoniecznie wiążące swą przyszłość z życiem mnicha, były wysłane przez rodziców do cysterskich placówek edukacyjnych w celu otrzymania najlepszego wychowania i edukacji.
Najstarsze w Polsce opactwo cysterskie powstało w 1140 roku w Brzeźnicy, na terenie dzisiejszego Jędrzejowa. Jego fundatorem był bp Jan z małopolskiego rodu Gryfitów. Na ziemiach polskich w XII i XIII w. powstało 25 klasztorów cysterskich. O ile jednak w Europie zachodniej zdecydowanie najwięcej wspólnot powstawało w XII wieku, to w Polsce największy rozkwit przypadł na wiek XIII.
Dziś najważniejsze pamiątki cysterskie i pocysterskie w Polsce leżą na Szlaku Cysterskim. To szlak turystyczny powstały na mocy decyzji Rady Europy w 1990 roku, wytyczony w całej Europie.
Na teren obecnego powiatu sławieńskiego cystersi przybyli w latach 1248-1253 z Dragun w Meklemburgii. Dzięki hojnej darowiźnie księcia Świętopełka II, powstał klasztor, a mnisi otrzymali wsie: Boryszewo, Przystawy, Bukowo Morskie i Bobolin. Majątek bukowskiego klasztoru szybko się powiększał. W sumie własnością zakonu stało się 26 osad. Cystersi zakładali również nowe osady na słabo zaludnionych terenach. W ten sposób powstały wsie: Dobiesław, Jeżyce, Jeżyczki, Domasławice i Pęciszewko. Zakonnicy znani ze swoich umiejętności budowlanych stawiali młyny wodne, jazy, cegielnie, prowadzili wydobycie rud żelaza, warzenie soli, produkcję sukna, dziegciu, smoły, węgla drzewnego, zajmowali się rybołówstwem, łowiectwem, bartnictwem i handlem. Cystersi przyczyni się również do budowy wielu kościołów na terenie Pomorza Środkowego. Zachowany do dziś kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bukowie Morskim przypomina o czasach przedsiębiorczych mnichów oraz ich olbrzymim wkładzie w rozwój tego terenu.
Bukowo Morskie ulokowane jest w zachodniej części Gminy Darłowo nad wschodnim brzegiem jeziora Bukowskiego. Przez miejscowość przepływa rzeka Bagiennica.
Bukowo było wsią owalnicową, a jej powstanie jest ściśle związane z zakonem cystersów. Przedsiębiorczy mnisi szybko zasiedlili wieś, a w latach 1260-1262 wybudowali w niej klasztor. Jego lokalizacja nie jest dokładnie znana. Prawdopodobnie znajdował się około 300 metrów od obecnego kościoła. W czasie powstawania klasztoru, rozwijała się również wieś.
Na początku XIV wieku majątek cystersów obejmował 25 wsi na terenie powiatu sławieńskiego. Cystersi uprawiali tam różne gatunki zbóż oraz rozwijali technikę produkcji sukna. W średniowiecznym Bukowie znajdował się folwark oraz cegielnia.
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa został wybudowany na przełomie XIII/XIV wieku. Jest budowlą gotycką, złożoną z czteroprzęsłowego halowego korpusu oraz krótkiego, zamkniętego pięciobocznie prezbiterium. W późniejszym okresie dobudowano wieżę i zakrystię. We wnętrzu zachowały się późnogotycki tryptyk, gotyckie epitafium oraz renesansowa ambona.
W wyniku reformacji majątek cystersów został zsekularyzowany i wszedł w skład domeny darłowskiej. W 1535 roku ostatni przeor klasztoru - Heinrich Kress, został wygnany, a od tego czasu świątynia stała się kościołem ewangelickim. Obecnie kościół należy do parafii polskokatolickiej, utworzonej 19 kwietnia 1964 roku.
W Bukowie istniał dwór, należący do Podewilsów, który w roku 1913 przeszedł w posiadanie rodziny Schulzów. Przy dworze znajdował się park o powierzchni 0,8 hektara.
Miejscowość włączona jest w ,,Europejski Szlak Cystersów''.
Pierwsze generacje cystersów zakładały swoje siedziby na pustkowiach, ograniczając kontakt z innymi ludźmi do absolutnego minimum. Życie zakonników podporządkowane było prostej, aczkolwiek niezwykle wymownej regule - ora et labora, czyli módl się i pracuj. Cysterska egzystencja rozpoczynała się już bladym świtem, co w tym wypadku oznaczało godzinę... 3:45. Była to niezwykle pogańska pora ( choć w tym przypadku to stwierdzenie wydaje się dosyć niefortunne) nawet jak na standardy ówczesnych ludzi, co w pełni obrazuje jak wielkimi pracusiami byli francuscy zakonnicy oraz...jak bardzo byli niewyspani.
Surowe warunki dotyczyły również ubioru i jedzenia. Habity zakonników wykonane były z naturalnej wełny, dla uniknięcia kosztów farbowania. Zakazane było zakładanie na siebie koszul oraz jakiejkolwiek bielizny. Mnisi spożywali dwa posiłki dziennie. Śniadania mogli jeść wyłącznie chorzy lub bardzo młodzi zakonnicy. Do obiadu zamiast zupy otrzymywali kwartę wina ( ok. 0,9 l). W menu cystersów nie było mięsa, jaj, ryb oraz tłuszczów zwierzęcych. Podstawę diety stanowił chleb, jarzyny z solą i oliwą oraz owoce.
Modlitwa była najważniejszym elementem życia każdego zakonnika. Wyrażała się głównie w liturgii, modlitwie prywatnej oraz gestach np. przyklękaniu czy leżeniu krzyżem. Istotną rolę odgrywał śpiew. Powinnością zakonnika było nie fałszować, a do popisów wokalnych podchodzić z radością i zaangażowaniem. W nocy wstawali, by śpiewać psalmy w nieogrzanym kościele. Jeżeli już o tym mowa...
Cysterskie kościoły i klasztory miały mieć postać niezwykle prostą i skromną. Wszelkiego rodzaju obrazy, freski, rzeźby ( z wyłączeniem krzyża), witraże, zdobione rękopisy czy organy były surowo zakazane. Odrzucali procesje, a liturgia była prosta i surowa. Ściśle ustalony zestaw jednakowych ksiąg i tekstów liturgicznych znajdować się musiał w każdym klasztorze cysterskim.
Przy siedzibach cystersów zazwyczaj mieściły się pola, które zakonnicy uprawiali własnymi rękami. Każdy mnich musiał pracować przez kilka godzin dziennie, co stanowiło niezwykłe zjawisko w świecie wspólnot zakonnych. W drodze na kapitułę generalną często zatrzymywali się w pobliskich klasztorach, gdzie wymieniali się nowinkami usprawniającymi pracę. Wszystko to sprawiało, że w średniowiecznej Europie, cystersi uznawani byli za wybitnych rolników.
Cystersi zmieniali gospodarkę. Wraz z zajmowaniem coraz większych obszarów ziemskich przez obrotnych mnichów, do pomocy w uprawianiu pól zaczęto przyjmować osoby świeckie, zwane konwersami. Mnisi zajmowali się również hodowlą. Opactwo Rievaulx w Anglii w drugiej połowie XII w. produkowało rocznie ok. 13 ton wełny, co oznaczało, że musiało hodować ponad 10 tys. owiec.
Aby w praktyce realizować zakaz kontaktu z innymi ludźmi w sytuacji szybkiego rozwoju gospodarczego, wyznaczano jednego - dwóch cystersów, aby zajmowali się handlem. W niedługim czasie zakon stał się istną potęgą ekonomiczną, co budziło zawiść. Mnisi zaczęli być krytykowani za bezwzględność w prowadzeniu interesów.
Fenomen cystersów nie byłby możliwy gdyby nie wielki renesans chrześcijaństwa na przełomie XI i XII wieku. Był to okres odrodzenia życia monastycznego, prawa kanonicznego i cywilnego, rozwój sztuki oraz szkolnictwa. Do tego wszystkiego należy dodać polityczną reformę papiestwa, zwana gregoriańską (od papieża Grzegorza VII). Renesans chrześcijaństwa okazał się swoistym kołem ratunkowym dla upadającego Kościoła, który swoje odrodzenie zawdzięczał w dużej mierze mnichom. Zakony powstawały niczym feniksy na zgliszczach. Żaden z nich nie mógł się jednak równać z cystersami, którzy konsekwentnie, krok po kroku, zaczęli opanowywać średniowieczną Europę...
Zakon działał i rozwijał się prężnie. Do końca XII wieku posiadał ponad 200 placówek w całej Europie. Książęta i możnowładcy zabiegali o przychylność mnichów i bardzo chętnie zapraszali ich na swoje ziemie. Obecność cystersów była gwarantem bogactwa oraz rozwoju gospodarczego. Wszędzie, gdzie się pojawiali niczym grzyby po deszczu, powstawały młyny, kuźnie, stawy rybne, pasieki, browary i huty. Samowystarczalni mnisi kolonizowali dzikie tereny, uprawiali pola oraz zakładali wsie. Ich działalność wpływała na kształtowanie krajobrazu oraz przyczyniała się do zasilania skarbca opactwa.
Istotny aspekt działalności mnichów stanowiło szerzenie kultury i oświaty. Opactwa i klasztory prowadziły szkoły przygotowujące chłopców i dziewczęta do życia za murami zakonu. Również dzieci z tzw. „dobrych domów”, niekoniecznie wiążące swą przyszłość z życiem mnicha, były wysłane przez rodziców do cysterskich placówek edukacyjnych w celu otrzymania najlepszego wychowania i edukacji.
Najstarsze w Polsce opactwo cysterskie powstało w 1140 roku w Brzeźnicy, na terenie dzisiejszego Jędrzejowa. Jego fundatorem był bp Jan z małopolskiego rodu Gryfitów. Na ziemiach polskich w XII i XIII w. powstało 25 klasztorów cysterskich. O ile jednak w Europie zachodniej zdecydowanie najwięcej wspólnot powstawało w XII wieku, to w Polsce największy rozkwit przypadł na wiek XIII.
Dziś najważniejsze pamiątki cysterskie i pocysterskie w Polsce leżą na Szlaku Cysterskim. To szlak turystyczny powstały na mocy decyzji Rady Europy w 1990 roku, wytyczony w całej Europie.
Na teren obecnego powiatu sławieńskiego cystersi przybyli w latach 1248-1253 z Dragun w Meklemburgii. Dzięki hojnej darowiźnie księcia Świętopełka II, powstał klasztor, a mnisi otrzymali wsie: Boryszewo, Przystawy, Bukowo Morskie i Bobolin. Majątek bukowskiego klasztoru szybko się powiększał. W sumie własnością zakonu stało się 26 osad. Cystersi zakładali również nowe osady na słabo zaludnionych terenach. W ten sposób powstały wsie: Dobiesław, Jeżyce, Jeżyczki, Domasławice i Pęciszewko. Zakonnicy znani ze swoich umiejętności budowlanych stawiali młyny wodne, jazy, cegielnie, prowadzili wydobycie rud żelaza, warzenie soli, produkcję sukna, dziegciu, smoły, węgla drzewnego, zajmowali się rybołówstwem, łowiectwem, bartnictwem i handlem. Cystersi przyczyni się również do budowy wielu kościołów na terenie Pomorza Środkowego. Zachowany do dziś kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bukowie Morskim przypomina o czasach przedsiębiorczych mnichów oraz ich olbrzymim wkładzie w rozwój tego terenu.
Bukowo Morskie ulokowane jest w zachodniej części Gminy Darłowo nad wschodnim brzegiem jeziora Bukowskiego. Przez miejscowość przepływa rzeka Bagiennica.
Bukowo było wsią owalnicową, a jej powstanie jest ściśle związane z zakonem cystersów. Przedsiębiorczy mnisi szybko zasiedlili wieś, a w latach 1260-1262 wybudowali w niej klasztor. Jego lokalizacja nie jest dokładnie znana. Prawdopodobnie znajdował się około 300 metrów od obecnego kościoła. W czasie powstawania klasztoru, rozwijała się również wieś.
Na początku XIV wieku majątek cystersów obejmował 25 wsi na terenie powiatu sławieńskiego. Cystersi uprawiali tam różne gatunki zbóż oraz rozwijali technikę produkcji sukna. W średniowiecznym Bukowie znajdował się folwark oraz cegielnia.
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa został wybudowany na przełomie XIII/XIV wieku. Jest budowlą gotycką, złożoną z czteroprzęsłowego halowego korpusu oraz krótkiego, zamkniętego pięciobocznie prezbiterium. W późniejszym okresie dobudowano wieżę i zakrystię. We wnętrzu zachowały się późnogotycki tryptyk, gotyckie epitafium oraz renesansowa ambona.
W wyniku reformacji majątek cystersów został zsekularyzowany i wszedł w skład domeny darłowskiej. W 1535 roku ostatni przeor klasztoru - Heinrich Kress, został wygnany, a od tego czasu świątynia stała się kościołem ewangelickim. Obecnie kościół należy do parafii polskokatolickiej, utworzonej 19 kwietnia 1964 roku.
W Bukowie istniał dwór, należący do Podewilsów, który w roku 1913 przeszedł w posiadanie rodziny Schulzów. Przy dworze znajdował się park o powierzchni 0,8 hektara.
Miejscowość włączona jest w ,,Europejski Szlak Cystersów''.
Adres
76-150 Bukowo Morskie
